مىباشد كه امام صادق عليه السلام در مورد او مىگويد : « إنّ فضيلًا من أصحاب أبي وإنّي لُاحبّ الرجل أن يحبّ أصحاب أبيه » « 1 » ؛ ايشان از ثقات جليل‌القدر اماميه و جزء اصحاب اجماع است . « 2 » . معناى روايت : فضيل بن يسار از امام صادق عليه السلام مىپرسد : در نماز هنگامى كه تمام قد ايستاده‌ام شكّ مىكنم ركوع نمازم را انجام داده‌ام يا نه ، چه بايد بكنم ؟ امام صادق عليه السلام در جواب مىفرمايند : همانا ركوع را به جا آورده‌اى و نمازت را دنبال كن ، پس همانا منشأ اين شكّ شيطان است . در مورد قيام كامل و ايستاده - « أستتمّ قائماً » - كه در روايت ذكر شده است ، دو احتمال وجود دارد : الف ) مراد قيام بعد از سجده است ؛ در اين صورت ، مفاد روايت ، عدم اعتناى به شكّ بعد المحلّ است ؛ و مرحوم شيخ طوسى رحمه الله نيز همين احتمال را ذكر مىنمايند « 3 » . بنابراين ، روايت بر قاعده فراغ و تجاوز دلالت مىكند . ب ) منظور قيام قبل از سجده مىباشد ؛ در اين مورد ، از آن‌جا كه محل ركوع نگذشته است ، روايات فراوانى وجود دارد مبنى بر آن كه شخص بايد ركوع را انجام دهد و فقها نيز بر اساس آن‌ها فتوا داده‌اند « 4 » . بنابراين ، روايت فوق در صورتى مىتواند بر قاعده فراغ و تجاوز دلالت كند كه مراد از قيام ، قيام بعد از سجده باشد ؛ لكن بايد گفت كه اين روايت ، ربطى به قاعده فراغ ندارد ؛ زيرا ، در ذيل روايت آمده است كه « إنّما ذلك من الشيطان » و اين قرينه مىشود كه منظور امام عليه السلام شكّ خاصّى است ؛ چه آن‌كه منشأ هر شكّى شيطان نيست و تنها شكّ كثير الشكّ و انسان وسواسى است كه از سوى شيطان مىباشد . و به عبارت

--> ( 1 ) - ر . ك : محمّد بن حسن طوسى ، إختيار معرفة الرجال المعروف برجال الكشّى ، ص 285 ، شماره 380 . ( 2 ) - ر . ك : احمد بن على نجاشى ، رجال النجاشى ، ص 309 ، شماره 846 ؛ محمّد بن حسن طوسى ، الفهرست ، ص 312 ، شماره 431 ؛ سيّد ابوالقاسم موسوى خوئى ، معجم رجال الحديث ، ج 13 ، ص 335 ، شماره 9436 . ( 3 ) - محمّد بن حسن طوسى ، تهذيب الأحكام ، ج 2 ، ص 160 ، ذيل روايت 592 . ( 4 ) - ر . ك : سيّد محمّد كاظم طباطبايى يزدى ، العروة الوثقى ، ج 3 ، ص 234 ، مسأله 10 .